01
Chiếc đèn chùm pha lê treo trên trần phòng ăn là do con trai tôi – Giang Vĩ – đặc biệt bỏ tiền lớn thay mới, để chào đón cháu gái Giang Nhạc từ Đức về nước. Ánh sáng rọi xuống bàn tròn gỗ lim, mỗi đĩa thức ăn đều óng ánh dầu, bốc hơi nóng hổi thơm lừng.
Bữa cơm này, tôi dậy từ năm giờ sáng đã bắt đầu chuẩn bị. Mua đồ, nhặt rau, rửa sạch, hầm, rán, xào... không dám nghỉ tay một phút nào.
Giang Nhạc du học ở Đức hai năm, lần này hiếm hoi mới về nghỉ hè, tôi làm bà nội, tất nhiên phải nấu hết những món con bé thích.
“Nhạc Nhạc, nếm thử món sườn xào chua ngọt này đi, hồi bé con thích nhất đấy, bà còn cố tình cho thêm đường.” Tôi cười hiền hậu, gắp miếng sườn óng ánh, thơm lừng nhất bỏ vào bát của nó, tay run run vì tuổi già.
Con dâu tôi – Lưu Mẫn – lập tức cười lớn, giọng điệu nịnh nọt: “Mẹ đúng là thương Nhạc Nhạc nhất. Nhạc Nhạc, mau cảm ơn bà nội đi con.”
Giang Nhạc năm nay hai mươi tuổi, đang ở độ tuổi rực rỡ như hoa. Nó mặc toàn hàng hiệu, trang điểm tỉ mỉ, tóc nhuộm màu vàng tro thời thượng, trông chẳng khác gì búp bê Tây.
Chỉ tiếc là trên gương mặt búp bê ấy, lúc này lại hiện rõ nét chán ghét, không thèm che giấu.
Nó dùng đầu đũa khều khều miếng sườn trong bát, lông mày nhíu lại như thể đó là thứ gì bẩn thỉu lắm.
“Bà ơi, con nói rồi mà, con không ăn nổi đâu. Ở Đức con quen ăn salad rồi, mấy thứ dầu mỡ như này, nhiều calories lắm.” Giọng nó có phần bực dọc.
Nụ cười trên mặt tôi khựng lại, vội thu đũa về, lúng túng: “Ờ ờ, bà quên mất… Vậy… uống chút canh nhé? Canh gà ác này bà hầm nguyên buổi chiều, bổ lắm.”
Tôi vừa nói vừa cầm muôi lên, chuẩn bị múc canh cho nó.
“Trời ơi, bà ơi!” Giang Nhạc đột ngột cao giọng, giọng the thé như muốn đâ//m vào màng nhĩ: “Con đã nói không ăn rồi mà bà còn gắp nữa là sao?!”
Không khí trên bàn ăn lập tức trở nên ngượng ngùng.
Giang Vĩ khẽ cau mày, nhưng không trách con gái, chỉ ra hiệu bằng mắt: “Nhạc Nhạc, con nói chuyện với bà thế hả?”
Lưu Mẫn nhanh chóng giảng hòa, vừa cười vừa vỗ nhẹ tay con: “Nhạc Nhạc mới xuống máy bay, còn lệch múi giờ, người mệt ấy mà. Mẹ đừng để bụng nhé.”
Cô ta vừa nói vừa quay sang con gái, hạ giọng dùng tiếng nước ngoài lẩm bẩm mấy câu, cứ tưởng tôi nghe không hiểu.
Là tiếng Đức.
Cô ta nói: “Bé con, cố nhịn chút, bà nội con vậy đấy, quê mùa, không hiểu chuyện đâu.”
Giang Nhạc nghe xong càng bực bội, cũng đáp lại bằng tiếng Đức, thẳng thừng phàn nàn:
“Ich halte es nicht mehr aus, Mama. Warum ist diese alte Frau so dumm?”
— “Mẹ, con thật sự chịu hết nổi rồi, sao cái bà già này ngu thế không biết!”
Dumm.
Ngu.
Tay tôi cầm muôi canh khựng lại giữa không trung.
Khoảnh khắc ấy, mọi âm thanh dường như đều tan biến. Tôi chỉ còn nghe thấy tiếng tim mình đập chậm rãi, nặng nề trong lồng ngực – từng tiếng, từng tiếng rõ ràng.
Tôi đã hầu hạ cả nhà ba người họ suốt mười năm.
Từ lúc Giang Vĩ cưới Lưu Mẫn – cô con dâu thành phố này, tôi từ quê lên, làm trâu làm ngựa cho họ. Giặt giũ nấu nướng, dọn dẹp nhà cửa, một tay nuôi lớn Giang Nhạc.
Tôi từng nghĩ, lòng người là thịt mà sinh, mình đối tốt rồi sớm muộn cũng nhận lại chút chân tình.
Vậy mà… tôi đổi lại được gì?
Một chữ: Ngu.
Lưu Mẫn và Giang Nhạc vẫn đang nói chuyện bằng tiếng Đức, gương mặt mang nét kiêu ngạo của người “cùng tầng lớp”, chẳng hề để ý đến biểu cảm của tôi.
“Thôi thôi, đừng nói nữa, ba con đang nhìn đấy.” Lưu Mẫn nói bằng tiếng Đức, cố dỗ con gái.
“Thì sao, con đã bảo bà đừng có đụng tay đụng chân rồi, như thể chẳng hiểu tiếng người!” Giang Nhạc bĩu môi, giọng gay gắt.
Giang Vĩ nhìn hai mẹ con lẩm bẩm không rõ tiếng gì, tuy không hiểu nhưng vẫn nở nụ cười hài lòng. Trong mắt nó, vợ và con gái biết nói tiếng nước ngoài là chuyện rất “nở mày nở mặt”.
Anh ta còn quay sang tôi, cười nói: “Mẹ, mẹ xem kìa, mẹ con họ thân thiết chưa, còn có cả bí mật riêng nữa.”
Phải rồi, “thân thiết” đến mức…
Thân thiết đến mức dám đứng ngay trước mặt tôi, ngang nhiên gọi tôi là đồ ngu.
Tôi chậm rãi đặt muôi canh xuống.
“Coong—”
Tiếng va nhẹ giữa muôi và thành bát vang lên, giòn tan trong không khí yên lặng.
Ánh mắt cả ba người lập tức đổ dồn về phía tôi.
Tôi ngẩng đầu, đôi mắt đã đục mờ vì tuổi tác lần lượt lướt qua từng gương mặt trước mặt.
Sự lấy lòng của con trai.
Sự khinh miệt của con dâu.
Sự coi thường trắng trợn của cháu gái.
Từng gương mặt thân thuộc ấy, vào khoảnh khắc này, lại trở nên vô cùng xa lạ.
Tôi hít một hơi thật sâu, cố nén cơn giận đang dâng trào trong ngực.
Rồi tôi nhìn thẳng vào Giang Nhạc – đứa cháu gái có gương mặt xinh đẹp nhưng tràn đầy kiêu căng ấy – và bình tĩnh, từng chữ một, dùng chất giọng chuẩn Berlin hơn cả cô ta, cất tiếng hỏi bằng tiếng Đức:
“Entschuldigung, wen hast du gerade als dumm bezeichnet?”
— “Xin lỗi, vừa rồi cháu nói ai là đồ ngu?”
02
Khi tiếng Đức bật ra từ miệng tôi, cả phòng ăn lập tức rơi vào tĩnh lặng ch//ết chóc.
Không khí như đặc quánh lại, đến mức tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo tường cũng nghe rõ mồn một.
Nụ cười trên mặt con trai tôi – Giang Vĩ – cứng đờ, như bị ai đấm một cú, miệng há hốc đến mức có thể nhét vừa một quả trứng.
Con dâu tôi – Lưu Mẫn – sắc mặt trắng bệch, đôi đũa trên tay rơi “cạch” xuống sàn. Cô ta trợn mắt nhìn tôi, như thể ban ngày thấy ma.
Đáng xem nhất là biểu cảm của Giang Nhạc.
Gương mặt vốn đầy vẻ kiêu ngạo và chán ghét kia lúc này chẳng khác nào bảng pha màu: xanh, trắng, đỏ... biến đổi liên tục. Kinh ngạc, sững sờ, xấu hổ, hoang mang — đủ loại cảm xúc chồng chất, khiến gương mặt xinh đẹp ấy cũng méo mó theo.
“Bà… bà… bà sao lại…” Nó lắp bắp chỉ vào tôi, đến tiếng Đức cũng nói chẳng tròn câu, “Bà làm sao mà biết…”
Tôi nhìn thẳng vào nó, lạnh nhạt hỏi tiếp bằng tiếng Đức:
“Ich frage dich, wen hast du als dumm bezeichnet? Deine Großmutter, die dich von klein auf großgezogen hat?”
— “Tôi hỏi cháu, cháu vừa bảo ai là đồ ngu? Là người đã nuôi nấng cháu từ nhỏ đấy à?”
Giọng tôi đều đều, không gợn sóng, nhưng từng chữ như những chiếc đinh băng, đâm thẳng vào tim mẹ con Lưu Mẫn – Giang Nhạc.
Giang Nhạc đỏ bừng cả mặt, trông như gan heo. Nó luống cuống nhìn sang mẹ cầu cứu.
Lưu Mẫn cuối cùng cũng hoàn hồn, cố vặn ra một nụ cười còn khó coi hơn cả khóc, lắp bắp chữa cháy bằng tiếng Trung:
“Mẹ… mẹ à, mẹ nói gì thế… tụi con… tụi con đâu có nói gì đâu mà… Nhạc Nhạc… con bé nó… nó chỉ… chỉ đang học từ vựng thôi, đúng rồi, đọc từ đơn tiếng Đức thôi!”
Câu nói dối này đến cô ta cũng chẳng tự tin nổi.
Tôi chẳng buồn liếc nhìn khuôn mặt giả tạo đó nữa, đưa mắt trở lại nhìn Giang Nhạc.
“Học từ?” Tôi cười khẩy, trong giọng cười toàn là mỉa mai, “Dummkopf, đồ ngu. Đây là từ vựng mà cháu học được ở Đức với học phí vài chục vạn mỗi năm đấy à?”
Giọng tôi không to, nhưng từng từ như cái tát trời giáng, giáng thẳng vào mặt ba người ngồi đối diện.
Giang Vĩ rốt cuộc cũng hoàn hồn.
Anh ta không ngu — dù chẳng hiểu tiếng Đức nhưng nhìn tình hình là biết có chuyện.
Sắc mặt anh ta sa sầm, không phải vì tôi bị mắng, mà vì anh ta cảm thấy mất mặt.
“Mẹ!” Anh ta đập mạnh xuống bàn một cái, bát đũa trên bàn cũng rung lên, “Mẹ làm đủ chưa? Nhạc Nhạc mới về nước, cả nhà ngồi ăn bữa cơm yên ổn có được không? Mẹ cứ phải gây chuyện mới chịu hả?”
Gây chuyện?
Tôi bị chính cháu gái mình chửi là đồ ngu, mà trong mắt con trai tôi, lại thành tôi đang “gây chuyện”?
Trái tim tôi chợt lạnh buốt như gió mùa đông.