9.
Thím út tôi tên là Vương Quế Phương.Nhà mẹ đẻ thím cũng ở trong làng,chỉ là một nhà ở đầu nam, một nhà ở đầu bắc.
Chú út và thím là yêu nhau từ nhỏ,nói theo kiểu bây giờ thì là thanh mai trúc mã, lớn lên cùng nhau.
Chuyện của hai người, hai bên gia đình đều ngầm hiểu cả.
Mẹ tôi khi ấy cứ tưởng, tình cảm sâu đậm như vậy thì chắc chẳng thể có chuyện gì xảy ra.Ai ngờ, chính cha mẹ nhà họ Vương lại bắt đầu giở trò.
Họ cảm thấy cái chết của bà nội tôi có phần bất thường,mẹ tôi thì cưới về mãi vẫn chưa mang thai.Cả nhà họ Từ thì nghèo rớt, người thì đau ốm,vay nợ đầy ra, tương lai mờ mịt không thấy lối.
Đã vậy còn bị mấy bà tám trong làng xì xào rằng nhà tôi phong thủy xấu,người nào sống trong đó cũng không có phúc phần.
Cha mẹ nhà họ Vương càng nghĩ càng thấy không yên lòng,liền có ý muốn hủy hôn.
Chỉ là ngại thể diện, không nói thẳng,mà viện cớ là “chuyện cưới xin… để từ từ rồi tính”.Còn “từ từ” đến bao giờ, thì chẳng ai dám chắc.
Khi mẹ tôi sốt ruột chạy sang nhà họ Vương,ba tôi và chú út đã có mặt ở đó rồi.
Anh em ba tôi một người thì đứng nghe mẹ cô gái lấy cớ vòng vo,chỉ biết gật đầu lia lịa như khúc gỗ.Người còn lại thì đứng chết dí bên cạnh người yêu,chân như mọc rễ, không nhúc nhích một bước.
Mẹ tôi nhìn cảnh đó, biết ngay —có nói thêm gì cũng chỉ thành vai “người xấu” mà thôi.
Trên đường về, mẹ tôi tức đến mức suýt bật khóc.
Cha mẹ nhà họ Vương nói chuyện cưới xin cứ để hoãn lại ba năm,bảo rằng cả hai đứa còn trẻ, không vội.
Nhưng… ba năm cơ đấy.“Chị dâu như mẹ.”Chẳng lẽ mẹ tôi còn phải làm “mẹ tạm thời” cho chú út thêm ba năm nữa sao?
Tối hôm đó, mẹ tôi nhất quyết không cho ba tôi chui vào chăn.
Ba tôi — cái ông ngốc ấy — chỉ biết co ro nằm trên chiếc ghế dài ngoài cửa cả đêm,mà vẫn chẳng hiểu vì sao vợ lại giận.
10.
“Tầm đó chắc mẹ chỉ muốn đá phắt ba con luôn cho rồi, đúng không?” – tôi hỏi.
Mẹ tôi lại lườm tôi một cái rõ dài,ngẩng cằm lên như muốn tỏ ra cứng rắn, nhưng cuối cùng lại thở dài một tiếng:
“Lấy rồi thì còn đá cái gì nữa?”
“Lấy gà theo gà, lấy chó theo chó, chấp nhận số phận thôi!”
“Chứ biết sao giờ!”
11.
Chấp nhận số phận, chấp nhận số phận…Mẹ tôi lúc nào cũng nói phải biết chấp nhận số phận.Nhưng kỳ lạ thay — bà lại chưa bao giờ là người cam chịu số phận cả.
Như cái ngày tôi chào đời, bác sĩ đỡ sinh chỉ vào con bé đỏ hỏn như khỉ con trong nôi là tôi,nói tôi bị vẹo bàn chân bẩm sinh, sau này đi đứng sẽ khó khăn, có thể thành người tàn tật.
Mọi người đều khuyên bà bỏ tôi đi, đem cho người khác nuôi.Nói rằng bà còn trẻ, có thể sinh đứa khác với ba tôi.
Nhưng mẹ tôi thì không!
Bà lớn tiếng mắng thẳng vào mặt những người chê bai tôi.Ôm tôi thật chặt trong lòng, như muốn chắn cả thế giới.
Tôi từng nói:“Nếu đổi lại là người khác, chắc vì tôi là con gái, lại còn bị tật,đã sớm đem tôi giấu đi, lén lút cho người ta rồi.”
Vì trong cái thời đại đó, số phận thật sự của tôi — vốn là như vậy.
Mẹ tôi lúc ấy hùng hồn đáp:“Ai mà dám, tao báo hội phụ nữ ngay! Rồi báo công an luôn!Bỏ con là phạm pháp, biết chưa?!”
Tôi nghe mà chỉ muốn giơ ngay ngón cái tán dương:
Mẹ tôi, ngầu bá cháy!
12.
Tạ Tri Thu ban đầu vốn không phải người mạnh mẽ, đanh thép như thế.Bà cũng từng giống như bao phụ nữ nông thôn thời đó —hiền lành, ngoan ngoãn, cam chịu.
Nếu không, bà đã chẳng thuận theo ý ông bà ngoại mà gả cho ba tôi.Cũng sẽ không vì bị một đám họ hàng "vây ép" mà miễn cưỡng nhận lấy vai trò chủ nhà.
Nhưng...Cam chịu và nhún nhường vốn không phải bản tính thật sự của mẹ tôi.
Từ sau khi hôn sự của chú út và con gái nhà họ Vương bị lấy cớ trì hoãn,trong lòng mẹ tôi ngày càng bức bối.
Ngày nào bà cũng phải giặt giũ đồ lót cho chú út,mà còn chẳng biết sẽ phải giặt đến bao giờ.
Cả nhà họ Từ ba người đàn ông,chỉ biết cắm đầu làm việc, chẳng ai nói được một câu cảm ơn tử tế.
Mẹ tôi lớn lên trong một gia đình đông anh chị em, lúc nào cũng ồn ào vui vẻ,được yêu thương chiều chuộng.Làm sao chịu nổi kiểu sống ngột ngạt, lạnh tanh như nhà chồng?
Đã vậy, trong làng còn đầy rẫy tin đồn vớ vẩn, thị phi đủ chuyện,khiến nỗi tủi thân của mẹ càng dâng cao mà chẳng biết xả vào đâu.
Hôm đó, từ cánh đồng lúa thu hoạch dang dở trở về,mẹ tôi chẳng nói chẳng rằng, chui thẳng vào phòng.Ngủ một mạch đến tận chiều tối trời sẩm màu.
Khi bà xuống nhà, ba người đàn ông nhà họ Từ đã về từ đồng ruộng.Cả ba đều không hé nửa lời trách móc chuyện bà bỏ dở việc về ngủ.
Ba tôi thì đang loay hoay nhóm lửa chuẩn bị nấu cơm trong bếp.Ông nội thì hì hục chẻ củi ở sân phơi.Chú út thì mình trần ngồi trên bậc cửa, vặt rau.
Mẹ tôi đứng tựa vào bức tường cũ vàng ố, lặng lẽ nhìn một lúc,rồi quay người trở lên lầu, vào phòng.
Sáng hôm sau, bà không ra đồng nữa.
Bà đi thẳng lên ủy ban thôn.
Đăng ký ứng cử làm… cán bộ thôn.
13.
Khi mẹ tôi nói muốn ra tranh cử làm cán bộ thôn,người đầu tiên phản đối lại chính là ông bà ngoại.
Thời đó, phần lớn người lớn tuổi đều mang tư tưởng cũ kỹ.Họ luôn cho rằng phụ nữ thì nên yên phận.
Hoặc là làm nội trợ, lo toan mọi việc cho nhà chồng,hoặc là tìm một chân công nhân ở xí nghiệp dệt quốc doanh,sáng đi làm chiều về, đều đều ổn định là tốt rồi.
Nhưng Tạ Tri Thu thì không muốn như vậy.
Bà từng được đi học, lại còn là đảng viên.Mẹ tôi kể, hồi xưa nhà khó khăn,chị cả và chị hai không ai có cơ hội đi học.